NUÔI CON NHỎ MUA VITAMIN GÌ

I- VITA NGHĨA LÀ SỐNG
Trong hầu hết các ngôn ngữ gốc la tinh, vita nghĩa là sống, là sống còn. Là sống được, không bị chết/ toi.
Viatmin hay vitamine
Khi phát hiện B1 (thiamine), phân tử nó chứa gốc amine, do dó sau này được ghép với chữ sống còn để chỉ nhóm chất hệ trọng này, thành vitamine.
Nhưng nhiều chất sống còn sau này không phải amine, cho nên đuôi e được bỏ đi. Vitamin.
———————————————-
II- HỮU CƠ – SỐNG CHẾT – KHÔNG PHẢI ĐẠM MỠ ĐƯỜNG – LẤY TỪ THỨC ĂN – THIẾU THÌ BỆNH, UỐNG ĂN VÀO THÌ HẾT BỆNH ĐÓ
– Vitamin là chất hữu cơ, nên khoáng chất không phải là vitamin.
– Vitamin hữu cơ, nhưng không phải đạm-mỡ-đường.
– Vitamin phải lấy từ thức ăn, nên nếu chất mà cơ thể tự tạo thì không gọi là vitamin. Cho nên VD với người, vài loài chim, thì là vitamin C, nhiều loài vật thì lại GỌI LÀ axit ascorbic.
– Cũng vì phải từ thức ăn, nên hormone cực quan trọng ở lượng cực nhỏ nhưng không phải là vitamin. Vì ta tự tạo được hormone.
– Thiếu hụt dài lâu vitamin sẽ biểu hiện đặc hiệu: ví dụ tê tê bì bì da, phù, đau viêm dây thần kinh, nếu thiếu B1.
– Ăn/ uống thức ăn có B1 sẽ đỡ và khỏi chứng đó, gọi là điều trị đặc hiệu, trúng bệnh.
———————————————-
III- CHẤT XÚC TÁC
Cần định nghĩa lại.
3.1 Lấy vợ phải va chạm
Chất A phản ứng chất B để sinh sản phẩm chất C ( +D v.v), cần 3 điều kiện.
– Nhiệt độ đủ cao. Cứ tăng 1 độ trung bình phản ứng tăng tốc gấp đôi.
– Có va chạm
– Va chạm mạnh đủ mức năng lượng. Hình 53.3.
Và, ở nhiệt độ đó, có bao nhiêu phân tử A đạt được va chạm đủ “nhiệt” để đi vào phản ứng, tạo sản phẩm, ta gọi đó là TỐC ĐỘ phản ứng.
Giống đi lấy vợ, phải “va” con gái, tán phải có “nhiệt”, chứ, cứ xìu xìu ển ển, thì ế vợ suốt đời.
Nhưng, vấn đề là, ở nhiệt độ đó, thì nghìn năm chả có được 1 va chạm đủ mạnh. Vậy nên, tốc độ bé đến gần như bằng zê-rô. COI NHƯ KHÔNG CÓ PHẢN ỨNG.
Khi có chất gì đó đứng bên, như bà mối (mai), thì chàng và nàng lại nhiệt, thế là có vợ. Trên hình 54.3 thấy mức năng lượng cho phản ứng được hạ xuống nhiều khi có mặt chất xúc tác.
3.2 Cho nên, PHẢI ĐỊNH NGHĨA LẠI
Chất xúc tác là chất, khi đứng vào thì làm cho phản ứng XẢY RA ĐƯỢC Ở NHIỆT ĐỘ ĐÓ.
Tức là biến không thành có, chứ không hề là “tăng lên”, ở nhiệt độ đó.
Cái “ở nhiệt độ đó” này cực quan trọng, vì trong đời sống thường không dễ thay đổi nhiệt. Cơ thể thì cố định 37 độ C rồi.
———————————————-
IV- ENZYME
100 % phản ứng hóa-sinh trong tế bào PHẢI nhờ xúc tác, gọi là enzyme. Mỗi enzyme phụ trách 1 hoặc vài phản ứng, gọi là đặc hiệu cho phản ứng đó. Cho nên thiếu là biết liền: không có sản phẩm và dồn ứ vật liệu => sinh bệnh đúng kiểu riêng.
Không enzyme nghĩa là không có bạn và tôi. Không có sự sống.
Và có hàng chục, có lẽ hàng trăm thì đúng hơn, các enzyme đang miệt mài cày cho ta đang ngồi on face đây.
Bạn còn ngồi được đó, tức là hàng trăm ezyme đó, TẤT CẢ ĐỀU ĐANG CHẠY ĐÚNG VÀ ĐỦ.
Enzyme làm gì mà thần vậy.
Hình 54.2 cho thấy, cầm cái sắt mà bẻ thì đau tay vô ích. Cần có cái ngàm. Enzyme, mang cục lõi là phân tử vitamin, tạo nên cái ngàm ôm chặt vào phân tử cơ chất, ép cho nó phải phản ứng.
****************************************
Thôi nhé. Từ nay đừng quan tâm enzyme là cái gì nữa nhé. Bạn chả làm gì được hơn đâu. Đừng mơ.

****************************************
———————————————-
V- VITAMIN LÀ DIÊM, LÀ NÒNG
Đạm là báng súng.
Cầm nòng không để bắn thì vỡ mặt, phải có báng. Nòng bé nhưng bé hạt tiêu.
Hình 54.7 là 1 cái enzyme. Trừ vitamin A và D giống như hormone, còn lại các vitamin khác đều là cái lõi của 1 hay của vài enzyme, như nòng súng.
Vitamin nó bé hạt tiêu: không có nó thì phản ứng không xảy ra. Nên mới là “vita”, sống còn.
———————————————-
VI- NẤU NHỜ CỦI
Hình 54.1 đó, nấu cơm bằng gì, củi hay diêm.
Không ai mua tấn diêm về nấu cơm, nhỉ. Xòe 1 que, còn đâu là củi làm nốt, chứ.
===============================
Khi xòe diêm rồi, thêm diêm có tốt hơn
(lửa có mạnh hơn) không?
===============================
Bạn tự trả lời lấy nhé.
Nhưng diêm cũng hao mòn nên cũng cần mua, dù không xài nhiều như xài củi.
Vấn đề là
****************************
MUA BAO NHIÊU THÌ TỐT? Bao nhiêu thì tốt hơn nữa?
****************************
VII- NHU CẦU – ĐÒI HỎI – CUNG CẤP
Vitamin là hiểu biết rất mới. Mới từ đầu thế kỉ 20.
7.1 Nhu cầu (need)
Làm thế nào biết hôm nay tôi cần bao nhiêu vitamin. CỰC KHÓ ĐO.
May là có công nghệ mới khiến cho việc chế tạo bữa ăn tinh khiết khả thi. Lọc bỏ 1 chất sau 1 thời gian thấy vật nuôi sinh bệnh, ta biết, đó là vitamin.
Và đo đếm rất cầu kì và tốn kém, mới ƯỚC LƯỢNG được mức mà cá thể 1 loài cần trong 1 ngày.
Mức cơ thể mỗi 1 người cụ thể cần thì khác nhau khá xa, có khi rất xa, gọi là nhu cầu (need), hầu như khó xác định chính xác. Chỉ là gần đúng. Và nó thay đổi theo thời kì sinh trưởng. Vì khác nhau nên nó không khả thi. Nên, bỏ, không nói về need nữa.
7.2 Đòi hỏi (requirement)
Đo tiêu hao năng lượng và dõi theo chất đa lượng (đạm, mỡ, đường) dễ bao nhiêu thì đo vitamin khó bấy nhiêu.
Đo tiêu hao vitamin phải đo và tính toán trong thời gian vài ngày đến hàng tuần, thậm chí hàng tháng mới mong gần chính xác. Và vì thế khá tốn kém.
Và nó không thể nào phản ánh nhu cầu thật, vì chất xúc tác không hao mòn sau phản ứng, không biết nó xúc tác xong rồi hay đang đợi. Đo trong máu thì không biết nó vào tế bào rồi ra, hay vừa từ ruột vào. “Xu nào mua mắm, xu nào mua tương”. Rồi nó còn phụ thuộc tỉ lệ món ăn.
Vì vậy, đo, tính, rồi ước đoán 1 giá trị gần đúng nhất gọi là mức đòi hỏi.
Hình 54.6 cho thấy mức hầu hết người trong cộng đồng đó cần, thì gọi là “mức đòi hỏi”. Có 2 “mức đòi hỏi”, là, mức tối thiểu để sống mà chưa bệnh, và mức tối ưu, cao hơn, hơi thừa chút, cho chắc.
7.3 Mức ăn đầy đủ (allowance)
Vì “đòi hỏi” ở mỗi người khác nhau, nên, tốt nhất là phải bù đắp theo người đòi hỏi cao nhất trong cộng đồng, gọi là “mức bù đắp” hay là “mức cung cấp hợp lí”. Mức này đạt 2 SD tức là đáp ứng cho 97 % dân cộng đồng đó. Chỉ vài người cá biệt hơi thiếu chút xíu, mà chạ hiệu tại sao.
7.4 Ví dụ B1
Đo cho mức đòi hỏi vitamin B1 100 người, được:
– 1 người, đòi 200 mcg
– 1 người, đòi 600 mcg
– 98 người, đòi 700 đến 849 mcg
– 800 người, đòi 850 mcg
– 97 người, đòi 851 đến 1000 mcg
– 2 người, đòi 1450 mcg
– 1 người, đòi 1560 mcg
Nếu đặt mức ăn đủ 850 thì có 20 % cá thể bị thiệt thòi, vì thiếu B1.
Cuối cùng, xác định là toàn dân nên ăn vào (RDA, Recommended Daily Allowance, mức ăn hàng ngày được khuyên) B1 sao cho đạt tối thiểu 1000 mcg.
Ôi, sao nỡ bỏ 3 % con dân thiếu B1!
***********************
Thế sao không lấy mức 1560. Có 3 lí do.
1- Về thực tế thống kê, các giá trị ngoại hạng thường có bất thường điều kiện gì đó bên trong mà ta chưa biết, nhất là ngoại hạng quá xa. Khi điều kiện đó, thường là tình cờ thoáng qua, đi qua, thì giá trị đó nhanh chóng về “bình thường”. Nếu cứ lấy ép vào, sẽ làm méo kết quả, và kết luận do đó sẽ sai.
2- Về kinh tế, nếu toàn dân ăn theo đó, sẽ tốn kém khủng khiếp. Nhất là hậu quả sẽ béo phì toàn dân chắc chắn, do thừa năng lượng.
3- Mỗi cá nhân không tài nào ních được vào bụng, ví dụ dang ăn 5 lạng gạo, bây giờ phải ăn 8 lạng để đủ B1 theo “chuẩn”.
Rốt cuộc, mức 1000 mcg qui định, thì thực ra có 800 người thừa ít nhất 150 (17,6 %) mcg mỗi ngày. Và gần 200 người nữa thừa từ vài mcg cho đến 300 mcg, không kể 2 “cá biệt” thừa từ 66 % đến 400 %.
Không kể lượng dư này nếu được dự trữ, thì sẽ dồn đống vào ngày sau. Như B12 dự trữ đủ cho 5 năm.
Thế nên, nếu hôm nay ăn thiếu độ 40 % B1, thì khả năng gần như chắc chắn là, cơ thể bạn không hề thiếu B1, vì chừa hao tính toán RDA thường là đã vượt độ 15 % đòi hỏi, và vì nó còn tồn dư từ hôm trước, tuần trước, tháng trước.
Còn nếu bạn ăn thêm, thậm chí uống thêm viên B1 nguyên chất, nhưng vì nó là (góp phần của) chất xúc tác, như lửa diêm, nên chỉ làm thơm thêm và làm đắt tiền thêm cho nước tiểu của bạn mà thôi.
Với các vitamin khác đều vậy.
=========================
Ốm, mong uống vitamin để “khỏe thêm”, “tăng đề kháng”, “nâng đỡ thể trạng”, giống như bếp đang cháy rồi đi tìm mua diêm. Không tự thấy hài hước sao.
=========================
* Quá liều thì không ngại, vì thường quá 1000 thậm chí 10000 RDA mới có thể gây hại.
VIII- TRỜI RẤT KHÔN
8.1 Nên ổng luôn sắp xếp sẵn. Ví dụ chuyển hóa tinh bột cần nhiều B1, thì ổng gói nhiều B1 vào vỏ cám.
8.2 Vitamer
Thực ra, vitamin không phải 1 chất đồng nhất mà nó có nhiều dạng, gọi là các vitamer (vai-ta-mơ). Và các vitamer này có mức hoạt tính khác nhau đôi khi khá xa. VD vitamin A có 3-4 dạng thì dạng retinol là tốt nhất. Và nó hấp thu vào máu, được biến đổi rồi mới tác dụng, hoặc biến đổi rồi mới hấp thu.
Do đó, tác dụng sinh học thật sự có thể cần nhiều yếu tố đi theo trong thực phẩm. Dạng viên uống tổng hợp KHÔNG BAO GIỜ đạt được các điều kiện tự nhiên, nên không thể “tốt” như dạng ăn trong thức ăn nguyên dạng.
Ăn rau quả tươi nguyên dạng là thừa xa nhu cầu vitamin.
* Riêng vitamin D có chút chú ý: hãy cho con chạy nhảy nhiều hơn ngoài trời, ít nhất 15 phút mỗi ngày, không cần phải là ánh nắng trực tiếp, để da chuyển dạng đủ vitamin D. Lời khuyên này còn cần hơn cho người ốm lâu, ung thư, vì vitamin D ngoài tạo xương có liên quan chống ung thư. Ở xứ lạnh, thiếu ánh nắng, thì cần uống thêm mỗi ngày 400 – 800 đơn vị vitamin D3 để tránh còi xương, loãng xương.
* Bổ sung can-xi LUÔN LUÔN cần kèm vitamin D mới hiệu lực, vì vitamin D điều can-xi. Uống can-xi một mình, còn tăng nguy cơ gãy xương, tăng cơn đau tim, và tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.
Hãy mua “củi” tốt!
———————————————-
IX- KHI NÀO THIẾU
Khi ăn uống dạng chế biến sẵn nhiều, hoặc ăn quá đơn điệu, ít món, ít được đổi món TRONG THỜI GIAN DÀI NHIỀU THÁNG, HÀNG NĂM.
(Gạo lức muối mè [vừng] nằm trong vùng này.)
Một số vitamin có dự trữ, ví dụ vitamin B12 trữ trong gan đủ dùng cho 5 năm.
———————————————-
X- LÀM SAO BIẾT
Hình 54.4 là chức năng các vitamin. Chả thấy chữ “da” nào cho vitamin C, mí chữ “tóc/ hói/ mọc/ trọc” cho biotin cả. Các ezyme đó nó cần cho chuyển hóa ở mọi tế bào cơ thể.
Nghĩa là, vitamin nó quan trọng cho MỌI TẾ BÀO. Chỉ là, khi thiếu nặng thì cơ quan đó bị rõ nhất, chứ toàn cơ thể đều bị theo. Nên mới nói, còn ngồi được đó là còn chưa thiếu.
Rụng tóc uống biotin có thể hi vọng. Chứ hói mà uống biotin thì cũng hài nữa.
———————————————-
XI- HUYỀN THOẠI CAM – C
Hình 54.5 cho thấy, cam đứng thứ 48 trong bảng phong thần vitamin C, sau cả su hào đu đủ xanh. Thua xa rau ngót. Chanh may mắn được thứ 18.
Thế mà con ta lâu nay bi bô: ăn cam để lấy C. Như thể cam là C vậy.
Đấy, cái hại truyền thông và sự thao túng của ngành công nghiệp lên quảng cáo và lên truyền thông quốc gia ghê gớm thế nào đủ biết. Vào tận lớp học con em chúng ta.
***
Vậy, nuôi con nhỏ, mua vitamin với ý là giúp con khỏe, là bạn vô tình nhường “trận địa” cho địch, vì sẽ vơi ý thức chọn mua thực phẩm tốt, nấu đúng, đổi bữa cho con. Bạn đổ tiền vào diêm mà quên củi.
***
Hãy hiểu biết!

Nguồn: BS Viễn.