Kỹ năng sống cho trẻ tiểu học

Kỹ năng Tự phục vụ

Kỹ năng tự phục vụ là những thói quen sinh hoạt thường ngày trong giao tiếp và ứng xử của trẻ đối với bản thân và những người xung quanh. Tập những kỹ năng sống, kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, từng bước hình thành nhân cách sống cho trẻ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm cần được đưa lên hàng đầu.  Nếu trẻ không có kỹ năng tự phục vụ bản thân, trẻ sẽ không thể chủ động và tự lập trong cuộc sống hiện đại. Vì thế, trẻ cần được rèn luyện kỹ năng tự phục vụ ngay từ khi còn nhỏ.

Kỹ năng tự phục vụ bản thân bao gồm cả thể chất và tinh thần, từ những việc làm đơn giản đến phức tạp, để hình thành những thói quen và lối sống tốt đẹp cho trẻ.

Ở độ tuổi tiểu học, ngoài những kỹ năng đã được rèn luyện ở độ tuổi mầm non, các bậc phụ huynh có thể hướng dẫn trẻ tập luyện và phát triển các kỹ năng với độ khó cao hơn, phù hợp với mức độ phát triển nhận thức như dọn dẹp nhà cửa, sắp xếp mâm cơm…

Kỹ năng chào hỏi

Một cách chào hỏi đúng mực nghĩa là lễ phép với người lớn tuổi và hòa nhã với người bằng tuổi hoặc nhỏ tuổi hơn. Đây là một trong những đức tính và nhân cách tốt đẹp nhất của con người, đặc biệt là với người Việt Nam có truyền thống “đi dạ, về thưa”.
Nếu trẻ cảm thấy rụt rè và lạ lẫm với người khác, cha mẹ hãy cổ vũ để trẻ trở nên mạnh dạn hơn. Và nếu có thể, cha mẹ hãy là người mở đầu lời chào của mình trước để trẻ theo đó mà chào hỏi người đối diện.

Giáo dục giới tính

Giáo dục giới tính cho trẻ là một phần của giáo dục sức khỏe thể chất và tinh thần, một nội dung quan trọng của giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội. Các nhà khoa học khẳng định rằng trẻ có ý thức giới tính: Khi mới sinh trẻ bú mẹ giống như quá trình hưng phấn tính dục của người lớn. Khoảng 7 – 8 tháng trẻ biết làm một số động tác như kẹp đùi, mân mê vùng kín của mình. Trẻ mẫu giáo bước vào thời kỳ “nụ hoa tính dục”. Gọi là “nụ hoa”, bởi vì không có bông hoa nào không nở từ nụ, không có trái cây nào không thụ từ hoa, muốn bước vào thời hoa niên con người phải đi từ cái chồi này trước đã. Đó là quá trình phát triển liên tục để trưởng thành. Việc giáo dục giới tính cho trẻ từ sớm không chỉ cung cấp cho trẻ những kiến thức để trẻ giải đáp những thắc mắc từ cơ thể mình, mà còn trang bị cho trẻ những kỹ năng giúp bảo vệ bản thân khi xung quanh trẻ có rất nhiều mối nguy về xâm hại tình dục.

Đối với trẻ tiểu học, giáo viên và phụ huynh có thể hướng dẫn trẻ tìm hiểu, trang bị những nội dung giáo dục giới tính như: “Em bé đến từ đâu?”, kỹ năng tự vệ khi bị xâm hại,…

Kỹ năng kiềm chế sự tức giận

Ở độ tuổi nhỏ hơn, trẻ thường được người lớn cưng chiều và đáp ứng tất cả mọi yêu cầu. Điều đó đã khiến một số trẻ cảm thấy không hài lòng nếu một chuyện gì đó xảy ra không như trẻ mong muốn, dẫn đến việc trẻ dễ tức giận và trở nên ngang bướng.
Có được kỹ năng kiềm chế sự tức giận, trẻ cũng hình thành được những đức tính tốt của một học sinh tiểu học. Chẳng hạn như trẻ sẽ không có những đòi hỏi quá đáng với người khác, trẻ cũng sẽ có được sự đồng cảm ở những mặt chưa tốt của người khác. Điều chỉnh được sự tức giận cũng giúp trẻ trở nên khôn ngoan và có cái nhìn khách quan hơn ở mọi vấn đề.

Một số biện pháp để kiểm soát các cơn giận dữ được gợi ý như:

– Hãy nhận biết được các dấu hiệu khi con chuyển từ trạng thái khó chịu sang tức giận.
– Dạy con những bài tập tự trấn tĩnh khi con không tức giận như đếm nhịp thở, căng và thả lỏng…
– Cùng thảo luận với con để thống nhất 2 – 3 việc làm mà con có thể kiểm soát được sự tức giận của bản thân.

Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi

Cũng tương tự như những kỹ năng sống tiểu học khác, hãy dạy con biết nói lời cảm ơn, xin lỗi ngay từ sớm. Dạy trẻ kỹ năng này, cha mẹ sẽ hình thành cho trẻ một giá trị sống đáng quý trong cách ứng xử với người khác. Dạy kỹ năng sống cho trẻ tiểu học biết nói lời cảm ơn, xin lỗi, trẻ sẽ dần khiêm tốn và yêu thương mọi người xung quanh.

Cách ứng xử này sẽ thể hiện được rằng trẻ là một đứa trẻ hiểu chuyện và biết cách tôn trọng người khác. Hơn nữa, khi thấy được thái độ chân thành của trẻ trong lời cảm ơn và xin lỗi đó, bất kỳ ai cũng sẽ có cảm tình và sẵn lòng tha thứ/giúp đỡ trẻ trong những lần tới.

Cha mẹ hãy:

Nói với trẻ rằng dù bất kỳ ai lớn tuổi, bằng tuổi hay nhỏ tuổi hơn, trẻ cũng cần bày tỏ lời cảm ơn hoặc xin lỗi một cách chân thành nhất.

Dạy trẻ biết cách nhận lỗi và không được có thái độ đổ lỗi cho người khác.
Mỗi khi nhận được sự giúp đỡ hay bất cứ thứ gì của người, trẻ hãy mỉm cười đón nhận và bày tỏ lòng biết ơn của mình.

Kỹ năng Bảo vệ bản thân

Kỹ năng bảo vệ bản thân là những hiểu biết của một người về những sự việc xung quanh mình cũng như cách để hành động đúng, an toàn đối với sự vật đó. Trẻ có kỹ năng bảo vệ bản thân sẽ biết cách làm thế nào để tránh xa những mối nguy hiểm hoặc khám phá thế giới trong phạm vi an toàn.

Giai đoạn từ 4 đến 8 tuổi có thể coi là giai đoạn mà trẻ dễ gặp phải nhiều mối nguy hiểm nhất. Bởi ở giai đoạn này, trẻ thích khám phá nhưng lại chưa có những kiến thức, kỹ năng cơ bản để tìm hiểu thế giới.

Trong độ tuổi này mặc dù trẻ được gia đình và nhà trường bảo vệ, bao bọc nhưng sự bảo vệ đó cũng không thể là an toàn tuyệt đối. Vì vậy, chỉ khi chính trẻ hiểu và biết được cách bảo vệ mình, trẻ mới có thể an toàn và bố mẹ cũng yên tâm hơn. Do đó, cần dạy cho trẻ cách tự bảo vệ bản thân.

Trong giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học, cần chú trọng một số kỹ năng bảo vệ bản thân như: An toàn khi tự chơi, an toàn với thú nuôi, an toàn với điện, an toàn với lửa,…

Kỹ năng Giao tiếp ứng xử

Giao tiếp hiểu đơn giản là hành động truyền tải thông điệp từ người này đến người khác. Kỹ năng giao tiếp có vai trò quan trọng trong việc phát triển về tâm sinh lý cho con người nói chung và cho trẻ em nói riêng. Nếu như quá trình giao tiếp diễn ra không hiệu quả, trẻ sẽ không hiểu người lớn muốn gì ở mình và ngược lại.

Việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho trẻ không chỉ là cung cấp cho trẻ những kiến thức để giao tiếp hiệu quả, mà còn giúp trẻ rèn luyện những kỹ năng ứng phó, ứng xử với những tình huống giao tiếp cụ thể trong cuộc sống hàng ngày.

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học không thể bỏ qua các kỹ năng như: Ứng xử khi bạn bè trêu chọc bắt nạt, tìm kiếm sự giúp đỡ,…

Tìm kiếm trợ giúp
Hãy dạy con cách xác định nguồn trợ giúp đối với những tình huống giả định cụ thể và cách thức liên hệ với những người có thể hỗ trợ. Cha mẹ có thể hướng dẫn trẻ tiểu học cách yêu cầu sự giúp đỡ của người khác, chẳng hạn:

Ở trường, ai có thể giúp trẻ với các tình huống như: con thấy một người lạ khả nghi, con thấy hai bạn đánh nhau,… làm thế nào để liên hệ với họ như thế nào?

Những ai khác có thể giúp con khi con hoặc bạn gặp những vấn đề về cảm xúc và cần sự hỗ trợ.
Hay ai có thể giúp con trong học tập. Hãy để con tự lên danh sách có thể nhờ giúp đỡ ở từng môn học và hỏi những người đó xem họ rảnh lúc nào để giúp đỡ nếu em có thắc mắc.

Kỹ năng tự bảo vệ bản thân trên mạng internet

Các kỹ năng cho học sinh tiểu học khi sử dụng mạng internet có lẽ là điều mà bất kỳ bậc phụ huynh nào cũng quan tâm. Bởi lẽ việc cấm trẻ không sử dụng internet là điều bất khả kháng. Hơn nữa, internet cũng mang lại cho trẻ rất nhiều lợi ích từ việc học cho đến cuộc sống hàng ngày.

Cha mẹ cần hướng dẫn cho con cách để phát hiện những mối đe dọa, những hành vi lừa lọc, tấn công với mục đích xấu và những phần mềm độc hại. Bên cạnh đó, con không nên có bất kỳ hành vi công kích, chia sẻ những thông tin không lành mạnh hay truy cập những trang web không chính thống,…

Kỹ năng phòng chống bắt nạt

Kỹ năng này cho phép con phát hiện ra những hành vi vượt quá giới hạn trong cách ứng xử của người khác. Nó cũng giúp con nhìn nhận được những lời nói, hành vi làm tổn thương người khác từ chính bản thân con. Từ đó, con sẽ biết cách phòng ngừa và hạn chế những tình huống xấu xảy ra với trẻ và với người khác.
Vì tính chất quan trọng của kỹ năng sống tiểu học này, cha mẹ hãy có những biện pháp kịp thời như gợi ý bên dưới để giúp con biết cách ứng xử cho hợp lý nhé.

Lấy ví dụ về những hành vi bắt nạt và giải thích cho con hiểu vì sao những hành vi đó là sai trái và không nên xảy ra với bất kỳ ai.
Hướng dẫn con cách xử lý và những người con cần thông báo nếu phát hiện một trường hợp bắt nạt học đường.
Dạy con cách tôn trọng người khác và cách sử dụng lời nói hòa nhã để giải quyết vấn đề thay cho bạo lực.

Về phía cha mẹ, hãy luôn giữ kết nối với con và lắng nghe những chia sẻ của con để sớm có cách giải quyết nếu phát hiện con đang bị vướng vào hành vi bắt nạt học đường.

Một số kỹ năng sống cho học sinh tiểu học được kể trên được xem là kỹ năng quan trọng nhất với trẻ: Như kỹ năng lắng nghe, nói lời xin lỗi, tự vệ hay là quản lý cảm xúc,…. đó là những kỹ năng sẽ theo bé đến hết suốt chặng đường dài sau này.
Vì tính chất quan trọng của kỹ năng sống tiểu học này, cha mẹ hãy có những biện pháp kịp thời như gợi ý bên dưới để giúp con biết cách ứng xử cho hợp lý nhé.

Lấy ví dụ về những hành vi bắt nạt và giải thích cho con hiểu vì sao những hành vi đó là sai trái và không nên xảy ra với bất kỳ ai.
Hướng dẫn con cách xử lý và những người con cần thông báo nếu phát hiện một trường hợp bắt nạt học đường.
Dạy con cách tôn trọng người khác và cách sử dụng lời nói hòa nhã để giải quyết vấn đề thay cho bạo lực.

Về phía cha mẹ, hãy luôn giữ kết nối với con và lắng nghe những chia sẻ của con để sớm có cách giải quyết nếu phát hiện con đang bị vướng vào hành vi bắt nạt học đường.

Một số kỹ năng sống cho học sinh tiểu học được kể trên được xem là kỹ năng quan trọng nhất với trẻ: Như kỹ năng lắng nghe, nói lời xin lỗi, tự vệ hay là quản lý cảm xúc,…. đó là những kỹ năng sẽ theo bé đến hết suốt chặng đường dài sau này.

 

Kỹ năng Quản lý tài chính

Các bậc phụ huynh đều hiểu rõ tầm quan trọng của việc quản lý tài chính. Tuy nhiên, việc giáo dục con em mình về vấn đề này thường bị cho qua, vì quan điểm “Trẻ con thì biết gì về tiền bạc!” hay “Hãy để các em lớn lên trong sáng, hồn nhiên và tránh xa tiền bạc!”.  Nhưng theo một nghiên cứu từ Đại học Cambridge, thói quen sử dụng tiền được định hình từ khi trẻ lên 7 tuổi. Trẻ càng được dạy sớm, kỹ năng quản lý tài chính càng được phát triển tốt về sau, vì các em hiểu giá trị đồng tiền, học cách chi tiêu – tiết kiệm thông minh. Và song song đó, tính chia sẻ và cảm thông với những hoàn cảnh khó khăn cũng được hình thành trong suy nghĩ của các em.

Trong cuộc sống hiện đại, việc dạy cho con ứng xử như thế nào với tiền bạc là việc rất quan trọng. Giáo dục con nhận thức về giá trị của đồng tiền và việc tiết kiệm sẽ giúp con tránh được những quan niệm sai lầm về tài chính. Không bao giờ là quá sớm để học những điều cơ bản về cách quản lý tiền và điều này sẽ giúp trẻ trở thành những người trưởng thành có trách nhiệm với các quyết định tài chính cũng như định hướng nghề nghiệp trong tương lai.

Kỹ năng tập trung chú ý

Rõ ràng kỹ năng này sẽ giúp trẻ tập trung lắng nghe bài giảng tốt hơn, từ đó, trẻ có thể hiểu bài và học tập hiệu quả hơn. Kỹ năng này cũng hình thành cho trẻ một thói quen tốt khi trưởng thành, đó là có sự tập trung cao độ cho mọi việc cần làm. Sự tập trung còn cho phép trẻ thể hiện sự tôn trọng của mình khi tương tác với người khác.
Kỹ năng thuyết trình, thuyết phục

Kỹ năng thuyết trình, thuyết phục là khả năng trẻ truyền đạt những thông tin, những lập luận để trình bày hay biện luận về một vấn đề nào đó. Qua đó, trẻ sẽ thuyết phục người nghe về ý kiến, suy nghĩ của trẻ.

Có được kỹ năng thuyết trình tốt, con sẽ trở nên dạn dĩ trước đám đông hơn và không ngại việc bày tỏ cảm xúc của bản thân. Con cũng sẽ có kỹ năng thuyết phục được người khác, cũng như cảm nhận sâu sắc hơn về bản thân mình, về những thế mạnh và yếu kém của con, đây là một trong các kỹ năng sống cần thiết cho học sinh tiểu học.

Cho con xem các bài diễn thuyết của những người nổi tiếng hoặc của một bạn nhỏ nào đó.
Động viên con mạnh dạn nói lên quan điểm của mình trước đám đông.
Tạo cơ hội để con tham gia các hoạt động mà ở đó mỗi bạn đều có cơ hội thực tập kỹ năng thuyết trình.
Khuyến khích con đặt nhiều câu hỏi và tìm ra câu trả lời để có tư duy lập luận tốt hơn.

Kỹ năng đặt câu hỏi đúng

Có thể hiểu đây là cách trẻ vận dụng khả năng của mình để đưa ra câu hỏi một cách chuẩn xác và đi đúng vấn đề mà trẻ muốn được giải đáp. Dạy trẻ đặt đúng câu hỏi là tiền đề để trẻ phát triển khả năng tư duy và năng lực sử dụng ngôn ngữ. Đồng thời, việc đặt đúng câu hỏi sẽ giúp trẻ xác định được trọng tâm của vấn đề, tiết kiệm thời gian.
Kỹ năng này cũng góp phần tạo nên sự thành công trong giao tiếp của trẻ, giúp trẻ trao đổi với người khác hiệu quả hơn rất nhiều. Để giúp con trang bị được kỹ năng mềm cho học sinh tiểu học này, cha mẹ có thể hướng dẫn con một chiến lược đặt câu hỏi hiệu quả:

Bước 1 – Lên ý tưởng: Nghĩa là con sẽ cần phải xác định được bản thân muốn hỏi những gì và nhận câu trả lời như thế giới.
Bước 2 – Đặt câu hỏi: Nghĩa là con vận dụng quy tắc 5W + 1H để đặt câu hỏi phù hợp dựa trên ý tưởng đã tìm ra ở bước 1.
Bước 3 – Lắng nghe và rút kinh nghiệm: Nghĩa là con phải chú tâm lắng nghe để xác định xem con đã có câu trả lời mình cần chưa. Nếu chưa, con cần tìm hiểu xem có phải mình đã đặt sai câu hỏi hay vấn đề nằm ở đâu, từ đó rút kinh nghiệm cho lần tới.

Rèn luyện kỹ năng sống trẻ tiểu học là vô cùng cần thiết và đòi hỏi sự quan tâm đầy đủ, toàn diện. Vì vậy sự phối hợp giáo dục giữa gia đình và nhà trường là vô cùng quan trọng để giúp trẻ hình thành và phát triển các kỹ năng

Nguồn: Tổng hợp