Tính cách con người có thay đổi được không?

Ai cũng từng có mong muốn thay đổi những tính cách mà bản thân cảm thấy không phù hợp. Những người nhút nhát ước rằng bản thân có thể hướng ngoại nhiều hơn hay những người nóng tính có thể mong muốn bản thân giữ được bình tĩnh trong những tình huống khiến họ xúc động.

Câu hỏi đặt ra là, liệu có thực sự thay đổi được tính cách con người?
Mặc dù nhiều nguồn thông tin thường đưa ra những thông tin về những kế hoạch giúp thay đổi thói quen và hành vi của bạn, nhưng có một niềm tin bền vững rằng tính cách tiềm ẩn của chúng ta không thể thay đổi.
Nhà phân tâm học người Áo Sigmund Freud cho rằng nhân cách phần lớn đã được định sẵn vào lúc 5 tuổi. Thậm chí nhiều nhà tâm lý học hiện đại còn cho rằng nhân cách tổng thể là tương đối cố định và có tính ổn định trong suốt cuộc đời.
Nhưng nếu bạn muốn thay đổi tính cách của bản thân thì sao? Liệu với một cách tiếp cận đúng đắn và sự chăm chỉ, chúng ta có thể thay đổi tính cách thực sự của mình hay không?

Tính Cách Là Gì?

Để hiểu liệu tính cách có thể thay đổi được hay không, trước tiên chúng ta phải hiểu chính xác tính cách hình thành từ đâu. Để hiểu được vấn đề này, chúng ta sẽ lại cần bắt đầu một cuộc tranh luận về bản chất lâu đời so với quá trình nuôi dưỡng. Câu hỏi của vấn đề này là: “Liệu tính cách được hình thành bởi gen di truyền (bản chất) hay bởi sự giáo dục, kinh nghiệm và môi trường (nuôi dưỡng) của chúng ta?”

Trước đây, các nhà lý thuyết và triết gia thường áp dụng cách tiếp cận đối lập và ủng hộ tầm quan trọng của tự nhiên hoặc sự nuôi dưỡng, nhưng ngày nay hầu hết các nhà tư tưởng đều đồng ý rằng đó là sự kết hợp của hai lực lượng cuối cùng hình thành nhân cách của chúng ta.

Không chỉ vậy, sự tương tác liên tục giữa yếu tố di truyền và môi trường có thể giúp định hình cách thể hiện tính cách. Ví dụ, bạn có thể được di truyền để trở nên thân thiện và thoải mái, nhưng làm việc trong một môi trường căng thẳng cao độ có thể khiến bạn trở nên nóng nảy và căng thẳng hơn so với khi ở trong một môi trường khác.

Dweck kể lại câu chuyện về những cậu bé sinh đôi giống hệt nhau bị tách ra sau khi sinh và được nuôi dưỡng riêng. Khi trưởng thành, hai người đàn ông kết hôn với những người phụ nữ có cùng tên, có chung sở thích và có mức độ tương tự nhau về một số đặc điểm được đo lường khi đánh giá tính cách.

Chính những ví dụ như vậy tạo cơ sở cho ý tưởng rằng tính cách của chúng ta phần lớn nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta. Thay vì được định hình bởi môi trường và những trải nghiệm cá nhân của chúng ta, những nghiên cứu song sinh này chỉ ra sức ảnh hưởng của yếu tố di truyền.

Yếu Tố Nằm Trong Tính Cách
Một số chuyên gia, trong đó có nhà tâm lý học Carol Dweck, tin rằng việc thay đổi khuôn mẫu hành vi, thói quen và niềm tin nằm trong khuôn khổ của các đặc điểm tính cách chung (ví dụ: hướng nội, dễ chịu) là chìa khóa thực sự để thay đổi tính cách. Những đặc điểm tính cách chung có thể ổn định trong suốt cuộc đời, nhưng Dweck tin rằng chính những yếu tố nằm bên trong những đặc điểm tính cách chung mới là điều quan trọng nhất trong việc tạo nên con người của chúng ta. Bà tin rằng những yếu tố đó có thể thay đổi được.

Vậy chính xác những yếu tố bên trong tính cách con người là gì?
Niềm tin và hệ thống niềm tin. Mặc dù có thể sẽ rất khó khăn trong việc thay đổi một số khía cạnh trong tính cách, nhưng bạn có thể làm được thông qua việc thay đổi một số niềm tin cơ bản – giúp hình thành và kiểm soát cách thể hiện tính cách của bạn.
Mục tiêu và chiến lược đối phó. Ví dụ, mặc dù bạn có thể có nhiều tính cách Loại A hơn, nhưng bạn có thể học các kỹ năng đối phó mới và các kỹ thuật quản lý căng thẳng giúp bạn trở thành một người thoải mái hơn.

Điều gì khiến chúng ta thay đổi?

Ai trong chúng ta rồi cũng sẽ khác, nhưng đó là do theo thời gian chúng ta trưởng thành đưa đến cái nhìn và tính cách thay đổi, hay là do bản chất sinh học thay đổi khiến chúng ta cũng đổi thay theo?

Các bằng chứng nghiên cứu khoa học và tâm lý cho thấy sự thay đổi tính cách không phải hoàn toàn do những sự kiện đánh dấu mốc trong cuộc sống tạo nên, chẳng hạn như kết hôn, sinh con hoặc mất người thân.

Thay vào đó, những thay đổi đến khi chúng ta thích nghi với cuộc sống mới mỗi ngày, giống như khi chúng ta thích nghi với trường đại học, công việc cơ quan, bắt đầu một gia đình.

“Theo thời gian, bạn thấy mình sẽ phải “sống khác đi một chút” trong những môi trường khác nhau. Vì vậy, chúng ta thích nghi, rồi chúng ta thay đổi. Bởi vì thế, ai trong chúng ta rồi cũng khác. Chẳng ai nói được tương lai chúng ta trở thành người như thế nào”, nhà tâm lý Brent Roberts nói.

Các bệnh lý ảnh hưởng đến tính cách và hành vi

Nhiều bệnh lý có thể gây ra sự thay đổi đáng kể trong tính cách và hành vi của người bệnh. Dưới đây là một số căn bệnh phổ biến liên quan đến tình trạng này:

1. Bệnh Alzheimer: Bệnh Alzheimer làm suy giảm trí nhớ, khả năng phán đoán và ra quyết định, đồng thời có thể khiến tính cách người bệnh thay đổi, từ hiền lành trở nên hách dịch hoặc dễ dàng hài lòng với mọi việc vì thế hãy thông cảm cho người bệnh nhé.
2. Sa sút trí tuệ: Do sự hình thành của các khối protein Lewy trong não, người bệnh có thể trở nên thụ động, ít biểu lộ cảm xúc và mất hứng thú với các hoạt động trước đây. Vì thế Bạn hãy luôn ở bên, động viên và giúp họ duy trì các thói quen hàng ngày nhé.
3. Bệnh Parkinson: Bệnh này gây run tay, rối loạn vận động, giấc ngủ và suy nghĩ, làm giảm khả năng tập trung và khiến người bệnh trở nên dễ cáu gắt và cô lập.
4. Bệnh Huntington: Đây là một bệnh di truyền có thể gây suy giảm nhận thức và khó khăn trong việc đưa ra quyết định, khiến người bệnh quên các hoạt động đơn giản trong cuộc sống hàng ngày.
5. Bệnh đa xơ cứng: Là bệnh tự miễn, đa xơ cứng có thể gây rối loạn vận động, đồng thời khiến người bệnh trở nên thiếu kiểm soát cảm xúc và dễ cười khóc không kiểm soát.
6. Bệnh lý tuyến giáp: Cường giáp làm tăng lo âu, căng thẳng, dễ cáu kỉnh, trong khi suy giáp có thể gây ra suy giảm trí nhớ và khả năng đưa ra quyết định.
7. Ung thư não và các khối u khác: Các khối u trong não hoặc tuyến yên có thể gây thay đổi tâm trạng, suy giảm trí nhớ và thậm chí gây ra những hành vi bất thường, như dễ nổi giận hoặc suy nghĩ phi thực tế.
8. Đột quỵ: Sự gián đoạn lưu lượng máu đến não có thể làm thay đổi tính cách, khiến người bệnh dễ cáu gắt, thay đổi tâm trạng và mất kiên nhẫn.
9. Chấn thương sọ não: Các chấn động mạnh có thể gây ra sự thay đổi trong tính cách của người bệnh, đôi khi làm họ trở thành một con người hoàn toàn khác.
10. Phiền muộn: Trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến tâm trạng mà còn đến khả năng ra quyết định, trí nhớ, và có thể khiến người bệnh cảm thấy buồn bã hoặc cáu kỉnh.
11. Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD): Người bệnh OCD có thể trở nên lo âu, luôn lo sợ và thực hiện hành động lặp đi lặp lại, như rửa tay hoặc kiểm tra mọi thứ.
12. Rối loạn lưỡng cực: Thay đổi cảm xúc mạnh mẽ giữa hưng phấn và trầm cảm có thể làm gián đoạn cuộc sống, gây mất kiểm soát trong các quyết định và hành động.
13. Tâm thần phân liệt: Bệnh lý này gây ảo giác và hoang tưởng, khiến người bệnh sống thu mình, khó kiểm soát hành vi và suy nghĩ.

Nguồn: Tổng hợp